Heildarmyndin skoðuð: Kerfishugsun og áskoranir strandsamfélaga

09.10.2026

Dr. Eduard Nedelciu

Dagana 14. september til 2. október sátu nemendur í meistaranámi í Sjávarbyggðafræði við Háskólasetur Vestfjarða námskeiðið People and the Sea: Systems Thinking for Coastal Communities (Fólkið og hafið: Kerfishugsun fyrir strandsamfélög), undir leiðsögn Dr. Eduard Nedelciu.

Á námskeiðinu kynntust nemendur kerfishugsun sem aðferð til að skilja þær flóknu sjálfbærniáskoranir sem strandsamfélög standa frammi fyrir. Þessar áskoranir geta verið allt frá hnattrænum viðfangsefnum á borð við loftslagsbreytingar og súrnun sjávar til staðbundnari málefna, svo sem hnignunar líffræðilegrar fjölbreytni, orkuöryggis, samgangna og tenginga afskekktra byggðarlaga og breytinga á samfélögum vegna hækkandi húsnæðisverðs og breyttrar íbúasamsetningar.

Dr. Eduard Nedelciu segir svo frá reynslu sinni af kennslu námskeiðsins við Háskólasetur Vestfjarða:

Ég segi nemendunum að það að læra kerfishugsun sé eins og að læra nýtt tungumál. Námsferillinn er krefjandi og maður þarf að tileinka sér allt annan hugsunarhátt. Mér finnst sérstaklega ánægjulegt að kenna þetta námskeið við Háskólasetur Vestfjarða því á hverju ári fæ ég tækifæri til að vinna með litlum hópi nemenda sem búa yfir fjölbreyttum bakgrunni, mikilli hæfni og áhuga. Það leiðir alltaf til nýrra sjónarhorna, ítarlegra umræðna og skapandi notkunar á verkfærum kerfishugsunar. Bæði ég og nemendurnir ljúkum námskeiðinu með nýja þekkingu eða nýja sýn á viðfangsefni sem við höfum áður velt fyrir okkur.

Í stað þess að skoða einstök vandamál einangrað hvetur kerfishugsun nemendur til að horfa á víðara samhengi og tengsl félagsl

egra, umhverfislegra og efnahagslegra þátta. Með þessari nálgun könnuðu nemendur hvernig ólíkir þættir kerfis hafa áhrif hver á annan, hvernig breytingar geta haft langvarandi og stundum ófyrirséðar afleiðingar og hvar inngrip geta skilað mestum árangri.

Á námskeiðinu kynntust nemendur fjölbreyttum verkfærum kerfishugsunar, meðal annars línuritum sem sýna þróun yfir tíma, endurgjafarlykkjum, orsakatengslamyndum og áhrifaríkum inngripspunktum. Vettvangsferðir gáfu þeim tækifæri til að beita þessum aðferðum við raunverulegar aðstæður á Vestfjörðum, auk þess sem áskoranir í byggðaþróun sem ræddar voru í kennslustundum nýttust sem dæmi til greiningar.

Eduard leggur sérstaka áherslu á mikilvægi vettvangsferðanna:

Einn af einstökum kostum þess að stunda nám við Háskólasetur Vestfjarða eru vettvangsferðirnar. Nemendur fá að upplifa af eigin raun hvernig byggðaþróun á sér stað, um leið og þeir fá aðgang að því tengslaneti sem Háskólasetrið hefur byggt upp með aðilum í nærsamfélaginu. Í fyrri vettvangsferðinni kynnti Dr. Matthias Kokorsch fyrir nemendum þróun byggðar á Ísafirði. Þar var meðal annars fjallað um sjávarútveg, skemmtiferðaskip, húsnæðismál og skipulagsmál. Í síðari ferðinni heimsóttum við sjóminjasafnið Ósvör í Bolungarvík og ræddum þróun sjávarútvegs og fiskeldis í bænum, auk mikilvægis vegasamgangna milli Bolungarvíkur og annarra landshluta.

Námskeiðið eflir hæfni nemenda til að greina flókin viðfangsefni byggðaþróunar út frá ólíkum sjónarhornum og greina á milli línulegra og kerfisbundinna nálgana við lausn vandamála. Það veitir þeim jafnframt hagnýt verkfæri til að skoða hvernig strandsamfélög geta brugðist við breytingum með auknum sveigjanleika og seiglu.

Dr. Eduard Nedelciu er með doktorsgráðu í umhverfis- og náttúruauðlindafræðum frá Háskóla Íslands og Stokkhólmsháskóla. Rannsóknir hans beinast að sjálfbærri stjórnun náttúruauðlinda og efnahagslegum umbreytingum í tengslum við sjálfbæra þróun. Hann er nú tengdur rannsóknarhópnum System Dynamics Group við Háskólann í Bergen og kennir jafnframt kerfishugsun og kvika kerfislíkanagerð við Háskóla Íslands.

Til baka