Nýr rannsóknarpistill: Endurreisn í litlum og afskekktum norrænum samfélögum á norðurslóðum
Nýr rannsóknarpistill eftir Matthias Kokorsch, Freju Kidal og Jóhönnu Gísladóttur kynnir hagnýtan gátlista fyrir mat á Build Back Better (BBB), sem sérstaklega er sniðinn að litlum og afskekktum samfélögum á Norðurlöndum og norðurslóðum.
Build Back Better (BBB), eða endurreisn að áfalli loknu, er eitt af grundvallarviðmiðum Sendai-rammaáætlunarinnar um að draga úr áhættu vegna hamfara 2015–2030. Hugmyndin felur í sér að líta á endurreisn, endurhæfingu og uppbyggingu eftir hamfarir sem tækifæri til að draga úr framtíðaráhættu, fremur en að stefna eingöngu að því að koma samfélaginu aftur í sama horf og fyrir áfallið.
Nú þegar er til fjöldi gagnlegra stefna, leiðbeininga og verkfæra sem tengjast BBB og viðbúnaði fyrir endurreisn. Í stað þess að þróa enn einn almennan ramma tóku höfundarnir saman lykilþætti úr þessum aðferðum í hnitmiðað verkfærasafn sem ætlað er til mats á vettvangi einstakra byggðarlaga. Sérstök áhersla er lögð á aðstæður sem skipta miklu máli í afskekktum norrænum samfélögum og á norðurslóðum, meðal annars háð stuðningi ríkisins, viðkvæmar innviðatengingar, getu sjálfboðaliða, atvinnuhætti sem eru háðir staðbundnum aðstæðum, samheldni samfélagsins, búferlaflutninga, lýðfræðilega sjálfbærni og fyrirkomulag fjármögnunar og trygginga.
Rannsóknarpistillinn var unninn innan ARCHAIC – Sustainable and Resilient Communities in Remote Settlements in the Arctic in the Age of Climate Change, sem fjármagnað er af NordForsk. Í ARCHAIC-verkefninu er fjallað um aðlögun að loftslagsbreytingum og áhættu vegna náttúruvár í afskekktum byggðum á norðurslóðum. Þar er meðal annars horft til snemmbúinna viðvarana, neyðarviðbúnaðar og áfallastjórnunar, flutnings byggðar frá áhættusvæðum og þess hvernig reynsla af aðlögun á norðurslóðum geti nýst annars staðar. Gátlistinn byggir einkum á vinnu innan ARCHAIC sem tengist flutningi byggðar og þeirri spurningu hvernig Build Back Better geti stuðlað að sjálfbærri samfélagsþróun.
Við erum jafnframt afar ánægð með að Freja Kidal, nemandi okkar í meistaranáminu í sjávarbyggðafræði (CRD), hafi gengið til liðs við verkefnið. Með faglegan bakgrunn sinn í neyðarviðbúnaði og áhættustjórnun lagði Freja sitt af mörkum við frekari þróun rammans og aðstoðaði við að prófa hann út frá sjónarhorni þeirra sem starfa á vettvangi.
Gátlistanum er ætlað að vera verkfæri til umræðu, gagnaöflunar og eftirfylgni, en ekki vottunarkerfi eða endanlegt svar við því hvort samfélag eigi að byggjast upp að nýju eða flytjast annað. Hann er enn í þróun og mikilvægt verður að beita honum í ólíkum byggðarlögum til að prófa hann og þróa áfram.
Við vonum að gátlistinn geti nýst sveitarfélögum, sérfræðingum í almannavörnum, skipulagsfræðingum, rannsakendum og öðrum sem starfa að endurreisn og samfélagslegu viðnámsþoli á Norðurlöndum, norðurslóðum og öðrum afskekktum svæðum. Ábendingar, reynsla af notkun og tillögur um frekari þróun rammans eru mjög vel þegnar.
Rannsóknarpistillinn er hluti af ritröð Háskólaseturs Vestfjarða, en eldra efni má finna hér.