Styrkir auglýstir til fræðadvalar í Grímshúsi á Ísafirði

Nú hefur aftur verið opnað fyrir umsóknir um dvalarstyrki í Grímshúsi á Ísafirði. Umsóknarfrestur er til 1. júní 2026, og er umsóknargáttin aðgengileg á vefsíðu Grímsson-félaga.

Fræðadvöl í Grímshúsi er eitt af þeim verkefnum sem Háskólasetur Vestfjarða tekur þátt í og hefur reynst afar dýrmætt framlag til fræðastarfs og alþjóðlegra tengsla á Vestfjörðum. Verkefninu var hleypt af stokkunum við hátíðlega athöfn í Háskólasetri Vestfjarða haustið 2022, í viðurvist Ólafs Ragnars Grímssonar, fyrrum forseta, forsætisráðherra og fjölda háskólarektora. Fyrstu gestirnir komu síðan til dvalar árið 2023.

Fræðadvölin er samvinnuverkefni Stofnunar Ólafs Ragnars Grímssonar, Háskólaseturs Vestfjarða, Háskóla Íslands, háskólanna í Reykjavík og á Akureyri, Kerecis og Hringborðs Norðurslóða. Árlega dvelja þar allt að fimm fræðimenn, og hafa gestirnir aðgang að vinnuaðstöðu í Háskólasetrinu. Langflestir taka jafnframt þátt í Vísindaporti, hádegisfyrirlestrum sem haldnir eru á föstudögum og hafa orðið mikilvægur vettvangur fyrir miðlun nýrrar þekkingar til heimamanna, nemenda, starfsfólks og gesta.

Grímshús stendur að Túngötu 3 á Ísafirði, þar sem Ólafur Ragnar Grímsson bjó um tíma í æsku. Bæði íslenskir og erlendir vísindamenn, sérfræðingar, fræðimenn, rithöfundar og aðrir geta sótt um dvöl þar í tvær til sex vikur. Það sem einkennir gestina er hversu fjölbreyttur bakgrunnur þeirra er — og viðfangsefnin sannarlega ná yfir allt milli himins og jarðar.

Á undanförnum misserum hafa fjölmargir áhugaverðir fræðimenn komið til dvalar og auðgað fræðasamfélagið á Vestfjörðum. Seira Duncan, breskur fræðimaður ættuð frá Japan sem stundar doktorsnám í Eastern Finland University, fjallaði meðal annars um andlega vellíðan frumbyggjasamfélaga á Norðurslóðum á tímum loftslagsbreytinga og sagði frá samfélögum á Okinawa-eyjum í Japan. Dina Brode-Roger frá Svalbarða og Belgíu bar saman viðhorf íbúa til loftslagsbreytinga á Svalbarða, Íslandi og Grænlandi og þótti henni afar merkilegt hversu langt hún náði í rannsóknum sínum á skömmum tíma með stuðningi tengslanets Háskólasetursins.

Allison Chandler frá Kanada rannsakaði hlutverk háskóla sem tæki til byggðaþróunar á norðlægum og heimskautasvæðum, verkefni sem vakti eðlilega sérstakan áhuga innan Háskólaseturs Vestfjarða. Nishta Tewari kom frá svæði í Himalajafjöllum sem Hringborð Norðurslóða og Ólafur Ragnar hafa iðulega bent á sem „þriðja pólinn“ í heiminum. Með því er átt við að þar sé að finna þriðja stærsta ísforða heims og um leið þriðja stærsta langtímavatnsforða jarðar, með þéttbýlasta svæði heims við rætur fjallanna. Nishta Tewari rannsakaði heilsutengd málefni og fólksflutninga sem tengjast þeim. Það var sérlega áhugavert, ekki síst með hliðsjón af meistaranámi í byggðafræði, að sjá að í Himalajafjöllum er verið að glíma við mörg af sömu viðfangsefnum og hér, þótt aðstæður og umfang séu með allt öðrum hætti. Það er nærandi fyrir starfsfólk Háskólaseturs Vestfjarða að fá innsýn í svo fjarlæga heimshluta og stíga um stund út fyrir sitt daglega hlutverk sem sendiherrar Vestfjarða. Einnig er það dýrmætt fyrir nemendur Háskólasetursins að kynnast fjölbreyttu og litríku fólki á stað sem þeir töldu kannski afskekktan áður en þeir komu vestur, en uppgötva síðan að hingað koma og fara fræðimenn úr öllum heimshornum.

Aðrir gestir hafa meðal annars beint sjónum að sögu, hafrannsóknum, ferðamennsku og hlutverki vísinda í samtímanum. Gabriel Gee frá Frakklandi vann að verkefni um íslenska siglingasögu með sérstaka áherslu á Ísafjörð. Það vildi svo til að Gabriel var hér staddur í kringum 17. júní og mætti því að sjálfsögðu á Háskólahátíð á Hrafnseyri. Elisa og Benjamin Hoffman frá Sviss nálguðust Vestfirði úr listrænni og fræðilegri átt þegar þau rýndu í hlutverk vísinda í mannskeiði/mannkynssögu á Vestfjörðum. Enda töldu þau að afskekkta lega Vestfjarða geri þá að kjörnu svæði til að hugleiða hlutverk vísinda í sambandi við samspil milli manna og náttúru.

Elisa og Benjamin skrifuðu meðal annars:

Luke Holman frá Bretlandi tengdist rannsóknum á áhrifum manna á hafið og líffræðilegri fjölbreytni sjávar fyrir tíma mannsins, sem rímaði einstaklega vel við það rannsóknastarf sem unnið er við Rannsóknarsetur HÍ í Bolungarvík. Anna Davis frá Bandaríkjunum velti fyrir sér hvað felist í því að vera norðurslóðaríki, á tímum sívaxandi alþjóðlegs áhuga á Norðurslóðum. Patrick Maher frá Kanada er mörgum við Háskólasetrið kunnur, enda hefur hann kennt þar um árabil, og verkefni hans snerist meðal annars að fjöldaferðamennsku og skemmtiferðaskip.

Á síðasta ári komu einnig gestir sem bókstaflega fjölluðu um „allt milli himins og jarðar.“ Keyron Hickman-Lewis, sem starfar í Bretlandi við Marsrannsóknir, nýtti Ísland til að leita uppi jarðmyndanir sem líkjast þeim sem finna má á Mars. Fyrirlestur hans í Vísindaporti vakti mikla lukku og kom mörgum skemmtilega á óvart. Nýlega dvaldi svo Sarah Hopkins í Grímshúsi, en hún starfar við Artemis-áætlunina og vinnur að þróun flughugbúnaðar fyrir SLS-eldflaugina hjá Geimvísindastofnun Bandaríkjanna, NASA. Samhliða störfum sínum er hún vísindaskáldsagnahöfundur og sækir innblástur til Íslands fyrir bók sína Beyond the Frozen Island.

Um tengsl landsins og geimrannsókna segir hún meðal annars:

Það er óhætt að segja að svo fjölbreytta sérfræðinga gæti Háskólasetur Vestfjarða aldrei fengið til landsins eitt síns liðs, en þetta er mögulegt með samstarfi við Grímsson-félaga. Dvöl fræðimanna í Grímshúsi hefur reynst Háskólasetri Vestfjarða mikilvæg uppspretta nýrra sjónarhorna, samtals og tengsla. Gestirnir bæta lit og dýpt við það öfluga fræðasamfélag sem fyrir er og skapa lifandi alþjóðlegt umhverfi sem kemur bæði starfsfólki og nemendum til góða. Margir þeirra koma hingað með hugmynd um lítinn bæ á afskekktum stað, en fara héðan með allt aðra mynd: af samfélagi með öflugt mannlíf, fjölbreytt fræðastarf og merkilegan gestagang frá öllum heimshornum.

Fræðadvöl í Grímshúsi er því ekki aðeins einstakt tækifæri fyrir styrkþega, heldur einnig mikilvægt framlag til akademísks og menningarlegs lífs á Vestfjörðum.