Hér má nálgast námskeiðslýsingar allra námskeiðanna sem í boði eru. Einnig má sjá skipulag námsins í sameiginlegri kennsluáætlun Sjávarbyggðafræði og Haf- og strandsvæðastjórnunar.
Námskeiðin uppfylla kröfur ýmissa stéttarfélaga um námsstyrki. Vor- og sumarannir eru tilvaldar fyrir háskólanemendur sem vilja stytta námstímann í reglubundnu námi.
Fyrirspurnir sendist á kennslustjóra Háskólaseturs.
Fólkið og hafið: Kerfishugsun fyrir strandbyggðir
- Autumn 2026
- Kennari: Dr. Eduard Nedelciu
Um námskeiðið
Í námskeiðinu er kerfishugsun (systems thinking) kynnt sem aðferðafræði til að skilja og finna lausnir á sjálfbærniáskorunum sem strandsamfélög standa frammi fyrir. Þessar áskoranir spanna allt frá hnattrænum vanda, svo sem loftslagsbreytingum og súrnun sjávar, yfir í staðbundnar og svæðisbundnar áskoranir, líkt og tap á líffræðilegri fjölbreytni, að tryggja orkuöryggi, bæta samgöngur við afskekkt samfélög eða aðalsvæðingu (gentrification). Kerfishugsun býður upp á fræðilegan ramma og aðferðafræðilega verkfærakistu til að skilja og takast á við flókið eðli þessara áskorana. Hún auðveldar greiningu á lykilstöðum (leverage points) til íhlutunar sem skila raunverulegum breytingum, gerir kleift að sjá fyrir langtímaafleiðingar og hjálpar til við að móta aðferðir sem styðja við seiglu og aðlögunarhæfni í umskiptum. Í stað þess að líta á vandamál sem einangruð fyrirbæri, lítur þessi nálgun á þau sem hluta af stærra, samtengdu kerfi þar sem félagslegir, umhverfislegir og efnahagslegir þættir hafa áhrif hver á annan á staðbundnum, svæðisbundnum og hnattrænum mælikvarða. Í gegnum námskeiðið fá nemendur kynningu á fræðum kerfishugsunar og kynnast helstu verkfærum hennar, svo sem línuritum um hegðun yfir tíma, skotskífurit, endurgjafarlykkjur, tafir, orsakatengslarit og áhrifapunkta. Ýmsar vettvangsferðir gefa tækifæri til að beita aðferðafræði kerfishugsunar á raunverulegar aðstæður, á meðan áskoranir í byggðaþróun sem ræddar eru í tímum bjóða upp á fræðilegri tilviksrannsóknir.
Kennari
Ed Nedelciu er með doktorspróf í umhverfis- og auðlindafræði frá Háskóla Íslands og Stokkhólmsháskóla. Rannsóknir hans beinast að sjálfbærri stjórnun náttúruauðlinda og efnahagslegum umskiptum í samhengi við umbreytingar í átt að sjálfbærni.
Hann er hluti af SEAS-nýdoktorsáætlun Háskólans í Bergen um sjálfbærni hafsins. Í nýdoktorsverkefni sínu beitir Ed kerfishugsun og kenningum vistfræðilegrar hagfræði til að greina þróun djúpsjávarnámuvinnslu og hvaða áhrif hún kann að hafa á stefnumótun, stjórnarhætti og fræðasamfélagið.
Ed kennir einnig kerfishugsun og kvik kerfislíkön við Háskóla Íslands og Háskólann í Bergen.
Kennsluskrá
Að námskeiði loknu skal nemandi:
- hafa góðan skilning á lykilhugtökum kerfishugsunar.
- geta tengt landfræðileg sjónarhorn við strandsamfélög.
- geta greint á milli línulegrar nálgunar og kerfisnálgunar við lausn vandamála.
- geta beitt helstu verkfærum kerfishugsunar við að greina strandhéruð og þróun í strandsamfélögum.
- geta skilið og útskýrt áskoranir í byggðaþróun frá sjónarhorni ólíkra hagsmunaaðila.
- hafa góða færni í að lesa og skrifa kafla í vísindagreinum um þróunar- og sjálfbærniþætti strandsamfélaga og -héraða.